Hoe produceren we onze voeding in de toekomst?

Toegegeven – dit is een langer artikel voor een eenvoudige blog. Ik vraag me dan ook af of het hoe-dan-ook gelezen wordt. Maar korter kan ik het niet maken als ik de waarheid, de inhoud van het gesprek, niet te veel wil sturen.

Bond Beter Leefmilieu organiseert elk jaar een conferentie (Connect2Change) voor partners en diverse geïnteresseerden. Dit jaar gaat het online door. Niet op één dag, maar gespreid over een hele maand met twee keer per week een online event met interessante sprekers.

Vandaag werden twee sprekers uitgenodigd met de vraag “Hoe produceren we onze voeding in de toekomst”. 

Twee sprekers:

  • Kurt Sannen, bioboer en ex-voorzitter BioForum
  • Marc Sneyders, head of sustainable operations bij Bayer

Ik moet toegeven dat ik een in gebakken weerstand voel tegenover het bedrijf Bayer, maar besloot om me open op te stellen. Er zijn nu eenmaal multinationals – we moeten ze een kans geven.

Wat zijn de grootste uitdagingen waar ons voedingssysteem vandaag voor staat?

Het begon met een poll onder de ongeveer honderd aanwezigen. Klimaat en biodiversiteit werden door de deelnemers als belangrijkst opgegeven.

Kurt Sannen (bioboer)

Klimaat en biodiversiteit zijn samen even belangrijk. Kurt meent ook dat we naar een nieuw soort economie moeten groeien om dit mogelijk te maken. Maar de mogelijk antwoorden op de poll zijn niet compleet. Kurt geeft ook aan dat er een even grote crisis is – waar amper over gesproken wordt – over stikstof en fosfor, die al ver over de maximale normen zitten.

Marc Sneyders (Bayer)

Marc is het grotendeels eens met Kurt. Hij geeft ook aan dat landbouw niet alleen een deel van het probleem is, maar ook een deel van de oplossing van heel wat problemen kan zijn. Bayer onderzoek hoe ze de wereld kunnen voeden zonder die te verarmen. Ze vragen zich af hoe ze een economisch model kunnen kopellen aan de veranderingen waar we voor staan.

De bevolkingsgroei

Kurt Sannen (bioboer)

Er is meer dan voldoende voedsel op de wereld, merkt Kurt nuchter op. Het probleem is de ongelijkheid waardoor sommige mensen honger leiden en op andere plaatsen een groot overschot is.

Marc Sneyders (Bayer)

Ook hier zitten bioboer Kurt en Marc ongeveer op dezelfde lijn. Over de wereld blijkt ongeveer 30% van de voeding verspild te worden. 

Hij ziet ook, vooral in het westen, een sterk veranderend consumptiepatroon, zoals het minder vlees eten.

Eén enkel systeem zal niet de oplossing zijn geeft Marc aan. We moeten het regionaal bekijken. Of zeker al per continent. Er wonen nu een miljard mensen in Afrika – maar dat worden er snel drie miljard.

Landbouw en klimaat

Kurt Sannen (bioboer)

We kunnen niet ontkennen dat de landbouw een zeer grote impact heeft op de klimaatverandering. We gebruiken onze eco-systemen op. Een oplossing zit in de agro-ecologische landbouw.

Waar liggen de grootste oplossingen

Dit is de tweede poll onder de deelnemers. De meeste deelnemers geven aan dat er meer ruimte nodig is voor natuur in onze productiesystemen.

Kurt Sannen (bioboer)

Er is dringend nood aan een systeem verandering zegt Kurt. Hij haalt de inmiddels bekende uitspraak aan van Greta Thunberg: “How dare you….

Ons economisch systeem van continue groei moet worden aangepakt. Hoe kunnen we zorgen dat dit binnen de grenzen van de draagkracht van onze aarde blijft? We kunnen op deze manier niet eeuwig blijven groeien. Een oplossing ziet hij ondermeet in de Donut Economie.

Binnen de agro ecologie zijn geen externe invloeden nodig om de gewassen beter te doen groeien. Er wordt gewerkt binnen de grenzen van het eco systeem waarbij de het bodemleven cruciaal is.

Marc Sneyders (Bayer)

Er is geen tegenstelling is de antwoorden van de poll. Duurzame intensieve productie is ook een deel van de oplossing. 

Er is nood aan een nieuw beleid vanuit de diverse overheden.

Bij Bayer werken ze erg met kennis, technologie en innovatie. Zo kunnen zij bij op de velden van de boeren de bodem verbeteren net op die plaatsen van het veld waar het nodig is.

Marc geeft ook aan dat er binnen de multinationals de laatste tien jaar een grote shift is gebeurd. Het gaat nu meer dan alleen over economische winst. Steeds meer vinden de grote aandeelhouders ook ethische thema’s van belang.

Maar de stappen dit gezet worden zijn klein. Een van de veranderingen die onderzocht wordt gaat naar resultaten in plaats van producten. Dat ze niet zomaar iets verkopen, maar eerder betaald worden voor meer opbrengst. Dat kan dan ook zijn door louter advies te geven. Of net minder in te grijpen.

Is er plaats voor multinationals als Bayer?

Dit is een vraag die alleen aan bioboer Kurt Sannen gesteld werd.

Kurt Sannen (bioboer)

Al die multinationals – bayer is zeker niet de enige want Kurt noemt ook bedrijven als Nestlé en de supermarkten op – dragen een grote verantwoordelijkheid uit het verleden. Ze moeten zich ook realiseren dat hun winsten er zijn omdat ze in het verleden (en nu?: opmerking Jakob) niet mee betaalden voor de schade die ze aanrichtten.

Boeren zijn ook veel te afhankelijk geworden van deze mastodonten.

Gelukkig, besluit kurt, blijken deze bedrijven heel wat progressiever te denken en handelen dan de politiek.

Beleid

Waar beide heren het over eens zijn is dat de kleine boeren het niet gemakkelijk hebben.

Marc Sneyders (Bayer)

Landbouwers moeten – om te evolueren – stimulansen krijgen om te veranderen. De landbouwer moet dan toch op één of andere manier vergoed worden. Marc suggereert dat dit van het grote Europese landbouwbudget moet komen.

Om de impact op het milieu te verlagen zijn de EU maatregelen te eenzijdig.  De subsidies zouden moeten gaan naar resultaatsverbeteringen. Laat de landbouwer zelf mee beoordelen hoe hij daartoe komt.

We moeten ons nu vooral richten op de nieuwe jonge landbouwers. Marc denkt niet dat we de bijna-gepensioneerde generatie nog kunnen meekrijgen in een nieuw verhaal.

Als voorbeeld van de beschikbare technologie geeft Marc ook aan dat bedrijven als Bayer in staat zijn om plagen onder de gewassen nu zeer lokaal kunnen behandelen zonder hele velden te besproeien.

Kurt Sannen (bioboer)

Bij de voorstellingen van de Europese Green Deal was Kurt zeer enthousiast. Maar de ziel van de Green Deal werd door de Europese Christen Democraten onderuit gehaald. Kurt is daar nu zeer ontgoocheld over.

Hij wil voor de boeren een nieuw business model. De boeren moeten beloond worden voor wat ze doen – ze gaan het niet zomaar doen. 

Maak de politiekers wakker!

Handel

We naderen het einde van het gesprek – bijna een uur verder. Ik heb me nog niet verveeld zoals ik dat soms bij andere gesprekken doe, het is boeiende materie.

Marc Sneyders (Bayer)

Marc geeft aan dat er ook een aantal positieve aspecten zijn van de producten die nu op de markt zijn. Ze zijn nu heel wat goedkoper en ze zijn nog nooit zo veilig geweest. Maar er schort inderdaad wat aan de duurzaamheid en een systeemverandering dringt zich op.

Kurt Sannen (bioboer)

Een revolutie is niet nodig zegt Kurt. Hij verwijst naar de Franse revolutie waarbij heel wat koppen rolden.

Geen revolutie – maar zeker een erg snelle evolutie is nodig. 

Bayer – zegt Kurt – baseert zich op “meer produceren”. Maar dat is fout! We moeten niet meer, maar net minder produceren.

We moeten niet meer – maar net minder produceren.

We moeten meer plaats creëren voor natuur. En het beleid moet daartoe ingrijpen.

Kurt vraagt zich ook af wat we moeten doen met de handel van buiten de EU. Die producten die van elders komen worden door landbouwers geproduceerd die niet aan diezelfde normen moeten voldoen.

Wat volgens hem belangrijk is – is dat we zoveel mogelijk ons eigen voedsel produceren. De overheid moet daarvoor reguleren.

Voor de kleinere boeren is er maar weinig stimulans tot verandering met de zeer kleine winstmarges waarvan ze moeten overleven.

Aan de andere kant is de internationale handel ook te goedkoop. Zorg dat er – bijvoorbeeld – taken betaald worden op de kerosine van het luchtverkeer.

Kurt maakt zich ook zorgen over de monopolies van de multinationals. Die worden steeds groter en dat gaat regelrecht in tegen de vrije markt.

Vragen

Het gesprek loopt uit. We zijn dus goed op dreef. Net als bij een live-conferentie is er een korte pauze. Ik vul mijn kopje koffie en vraag me af waar die geproduceerd is.

Er is tijd om op enkele vragen of bedenkingen te antwoorden.

Bestrijdingsmiddelen

Marc Sneyders (Bayer)

Bij Bayer wordt er steeds holistische nagedacht over bestrijdingsmiddelen. Ze noemen dat nu overigens “beschermingsmiddelen”.

Er wordt op drie niveau’s ingegrepen:

  • Preventie
  • Opvolging
  • Ingrijpen

Ingrijpen kan zowel mechanisch als biologisch.

Kurt Sannen (bioboer)

Kurt merkt op dat er nu veel minder insecten zijn dan vroeger. Toen plakte de voorruit van de wagen vol na een rit naar het zuiden. Nu amper nog. Pesticiden speken daar zeer een rol bij.

We hebben net minder – of liefst helemaal geen bestrijdingsmiddelen nodig. Dat is  perfect mogelijk.

Regelgeving

Marc Sneyders (Bayer)

De regelgeving wordt zo strikt dat alleen grote bedrijven daar nog aan kunnen voldoen.

Ik vraag me af – maar daar wat in het gesprek geen tijd meer voor – of dat de regelgeving net niet door multinationals gedicteerd werd. Om zichzelf te beschermen en nog machtiger te maken.

Klimaatimpact kunstmest

Marc Sneyders (Bayer)

De helft van de wereld gebruikt kunstmest.

Bayer heeft daar een analyse over gemaakt. Kunstmest heeft inderdaad een grote ecologische impact. Bayer concentreert zich meer op gewas beschermingsmiddelen. 

Zij geven ook aan dacht aan het compenseren van de uitstoot. Bijvoorbeeld door stukken land vrij te laten voor het opslaan van koolstof.

Bayer werkt ook het het verdelen van planten die daardoor heel wat minder stikstof nodig hebben.

Kurt Sannen (bioboer)

We hebben net geen kunststof nodig. We kunnen alles halen binnen ons eigen systeem. Kurt realiseert zich wel dat een omschakeling niet voor direct is – maar stapsgewijs moet verlopen.

Hij haalt normaals de agro ecologie aan. Het maakt de landbouwers krachtiger. Landbouwers moeten minder afhankelijk worden van kunstmest, baken en grote bedrijven.

Met minder veeteelt kunnen ze heel wat klimaatneutrale worden. 

Kurt geeft zelfs aan dat hij wacht op de elektrische tractoren, want we moeten ook onafhankelijk worden van olie.

Conclusie

Er is toch aan beide kanten heel wat positief op te merken – er zijn heel wat raakpunten. En er blijft hoop.